|
CMK UYGULAMASI AÇISINDAN FİZİK KİMLİĞİN TESPİTİ |
|
|
Yeni CMK uygulaması açısında parmak izi fotoğraf ve diğer fiziki kimliğin tespitine yarayan kayıtların durumu hakkındaki düzenleme :
CEZA MUHAKEMESİ KANUNU
Fizik Kimliğin Tespiti
MADDE 81
(1) Üst sınırı iki yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan dolayı şüpheli veya sanığın, kimliğinin teşhisi için gerekli olması haline, Cumhuriyet savcısının emriyle fotoğrafı, beden ölçüleri, parmak ve avuç içi izi, bedeninde yer almış olup teşhisini kolaylaştıracak diğer özellikleri ile sesi ve görüntüleri kayda alınarak, soruşturma ve kovuşturma işlemlerine ilişkin dosyaya konulur.
(2) Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilip kesinleşmesi hallerinde söz konusu kayıtlar Cumhuriyet Savcısının huzurunda derhal yok edilir ve bu husus tutanağa geçirilir.
Yasanın uygulamasına yönelik olarak çıkarılan ilgili yönetmelik düzenlemesi de :
CEZA MUHAKEMESİDE BEDEN MUAYENESİ, GENETİK İNCELEMELER VE FİZİK KİMLİĞİN TESPİTİ HAKKINDA YÖNETMELİK
Fizik Kimliğin Tespitinde Uyulacak Esaslar
Fizik kimliğin tespiti
Madde 15 - Üst sınırı iki yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan dolayı şüpheli veya sanığın, kimliğinin teşhisi için gerekli olması hâlinde, Cumhuriyet savcısının emriyle, fotoğrafı, iris görüntüsü, beden ölçüleri, diş izi, parmak ve avuç içi izi, bedeninde yer almış olup teşhisini kolaylaştıracak eşkâl bilgileri, kulak, dudak gibi organların bıraktığı kimlik tespitine yarayabilecek vücut izleri ile sesi ve görüntüleri, fizik kimliğin tespitinde kullanılan diğer teknik yöntemler ile kayda alınarak, soruşturma ve kovuşturma işlemlerine ilişkin dosyaya konulur.
Fizik kimliğin tespitinde, öncelikli olarak elin iç yüzeyindeki derinin özel kıvrımlı şekilleri olan parmak ve avuç içi izleri, fotoğrafı ve eşkâl bilgileri kullanılır. Bu işlemler olay yeri inceleme ve kimlik tespit konusunda özel eğitim almış uzman kolluk mensubu tarafından yapılır.
Fizik kimliğin tespiti açısından, kişinin ağzındaki dişlerin incelenmesi ve diş izlerinin alınması diş tabibi tarafından yapılır.
Soruşturma veya kovuşturma aşamasında da hâkim veya mahkeme kararıyla fizik kimliğinin tespitine ilişkin işlemler yaptırılabilir.
Verilerin imhası
Madde 16 - Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilip kesinleşmesi hâllerinde bu Yönetmeliğin 15 inci maddesi hükümleri uyarınca elde edilen veriler, Cumhuriyet savcısının huzurunda ve uygun göreceği usullerle derhâl yok edilir ve bu husus tutanağa geçirilir.
Verilerin korunması
Madde 17 - Mahkûmiyet kararı verilmesi hâlinde bu Yönetmeliğin 15 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkraları uyarınca elde edilen veriler kolluk tarafından, üçüncü fıkrasında belirtilen diş izleri ise bu işlemi yapan sağlık kuruluşu tarafından arşivlenir. olarak düzenlenmiştir.
Fizik kimliğin tespiti işlemi usulü
İlgili yasa uyarınca her şeyden önce üst sınırı iki yılın altında ceza düzenlemesi getiren suçlarda bu kayıtlar alınamaz.
İki yılın üstünde ceza düzenlemesi getiren suçlara ilişkin olarak kayıt alınabilmesi için savcının emri gerekiyor. Bu emrin yazılı olması gerekiyor. (Adli Kolluk Yönetmeliği m.6/4) Kolluk kendiliğinden kayıt alınmasına karar veremez.
Savcının soruşturmaya ilişkin olarak bu kayıtların alınmasını gerektirir bir durumu belirtmesi gerekmektedir.
Savcılığın vermiş olduğu talimatında açık olarak ne sebeple ve hangi kayıtların (parmak/avuç içi izi – fotoğraf – film kaydı v.b.) alınmasını istediğini belirtmesi gerekmektedir.
Kayıtlar soruşturma/kovuşturma dosyasına konmalıdır(CMK m.81). Soruşturma ve kovuşturma boyunca bu dosyada saklanmalıdır.
Kişiye yönelik adli işlemin kovuşturmaya yer olmadığı kararı ya da buna itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı ile kesinleşmesinin ardından soruşturma ve kavuşturma işlemleri dolayısıyla elde edilmiş bulunan kayıtlar CMK m.81/2 uyarınca Cumhuriyet Savcısının huzurunda derhal yok edilmesi ve imha tutanağı düzenlenmesi gerekmektedir.
Mahkumiyet kararı verilmesi halinde soruşturma dosyasında bulunan bu kayıtlara ne yapılacağına dair yasa da hüküm yoktur. Ancak zaten CMK m.81/1 uyarınca kovuşturma dosyasına konmuş olduğuna göre bu dosyalar içerisinde saklanması gerektiği açıktır. Zira yasa açıkça kayıtların toplanabileceğini ve soruşturma dosyasında saklanması gerektiğini düzenlemiş ve suçun oluşmadığının saptanması ile bu kayıtların daha fazla dosyada kalmaması ve imha edilmesi ile amaçlanan kişisel verilerin “özel hayatın gizliliği ilkesi gereğidir.
Bu durumda, Yönetmeliğin 17. Maddesinde ki mahkumiyet kararı verilmesi durumunda saklanması için kolluğa( veya sağlık kurumuna) verilmesi düzenlemesi yasaya aykırıdır. Zira yasa sadece kayıtların dosyaya konması ( CMK m.81) ve mahkumiyet dışındaki durumlarda imhasını ( CMK m.81/2) düzenlemiştir.
Özel hayatın gizliliği Anayasal bir hak olarak ancak kanun ile sınırlanabilir. Bu sebeple yönetmelik hükmü ile yasada hiç olmayan ve sınırlama getiren düzenleme koymak sureti ile bu hak kısıtlanmıştır. Yönetmelik m.17 yasaya ( CMK m.81) ve Anayasal düzenlemelere ( A.Y. m.13, m.20; AİHS m.8 ) aykırıdır. İptali istenmelidir, istenecektir.
Eski kanun zamanında toplanmış kayıtların durumu
Her şeyden önde CMK m.81 elde tutulan kayıtlara da uygulanması gereken bir madde bu anlamda, kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilip kesinleşen tüm soruşturma ve kavuşturma işlemleri dolayısıyla elde edilmiş bulunan kayıtlar Cumhuriyet Savcısının huzurunda derhal yok edilmeli ve imha tutanağı düzenlenmelidir.
Bu anlamda kolluğun elinde bulunan kayıtlarının tamamının Savcılığa celbi ve imha veya soruşturma/kovuşturma dosyasına konulması gerekmektedir. Karar mahkumiyet ise kayıtlar dosyada saklanmalı, diğer durumlarda imha edilmelidir. (Yönetmelik mahkumiyet durumunda kolluğa veya varsa sağlık kurumuna gönderilmesini düzenlemiş)
1 Haziran sonrası yapılan adli işlemlerde
Şu anki uygulamada müvekkilin parmak izi fotoğrafı ya da diğer fizik kimlik işlemleri yapılmış ise bunların tüm örnekleri ile beraber soruşturma/kovuşturma dosyası içinde olması şart. Ayrıca bu hususa ilişkin savcılık emrinin de dosya da bulunması gerekiyor. Bunun aksine bir durum ( kayıtların poliste kalması v.b. ) yasaya aykırı. Bu konuya dikkat etmemiz gerektiğini düşünüyoruz.
ÇHD İZMİR ŞUBESİ
YASA İZLEME VE DEĞERLENDİRME KOMİSYONU |