|
CMK ve Adli Yardım Değişiklikleri - Adli Yardım Hakkı |
|
|
Hükümet tarafından CMK kapsamında avukat görevlendirilmesi ile ilgili yapılan değişikliklere karşı, adil yargılanma ve savunma hakkı kapsamında doğru eleştiriler yapılıyor, meslektaşlarımız tarafından haklı tepkiler gösteriliyor.
Ancak, yapılan yasa ve yönetmelik değişikliklerinin, adli yardım hakkının kapsamını daraltan, bu amaçla ayrılan kamu kaynağını azaltan yanına yönelik eleştiri ve tepkinin eksik kaldığı kanısındayım.
CMK Kapsamında yapılan avukat görevlendirmeleri ( çocuklar ve diğer zorunlu haller dışında) aslen adli yardım hakkı kapsamında da değerlendirilebilecek hukuksal yardımlardır. Bu yardımların, Avukatlık kanunu ile Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu kapsamında düzenlenen adli yardım kapsamındaki hukuksal yardımlarla bir bütün oluşturduğu söylenebilir.
Geçtiğimiz günlerde yapılan yasal değişiklikler ile mevcut adli yardım sistemi önemli ölçüde değiştirilmekte, zaten çok sınırlı olarak yapılan adli yardım neredeyse ortadan kaldırılmaktadır.
Yapılan değişiklikleri kısaca anımsamak gerekirse;
1.5560 sayılı kanunla yapılan değişiklikle, CMK Kapsamında yapılan zorunlu avukat görevlendirmelerinin kapsamı daraltılmıştır.
2. Görevlendirilen avukatların ücretleri artık yargılama giderlerinden sayılacaktır. Eski düzenlemede bu ücretler yargılama gideri sayılmamakta, TBB'nin, yargılama gideri ile mahkum olan sanıklardan avukata ödenen ücreti ödeyebilecek durumda olanlardan rücu hakkı bulunmaktaydı.Yeni düzenleme de, yargılama giderlerine mahkum olan taraf, kendisine sağlanan avukatlık hizmeti ücretlerini ödeyebilecek durumda olsun olmasın, bu ücretler kendisinden yargılama giderleri ile birlikte tahsil edilebilecektir.
3. Görevlendirilen avukatların ücretleri için sağlanan kamusal yardımın kaynağı da belirsiz hale getirilmiştir. 5560 Sayılı Kanun değişikliğinden önce, ceza soruşturmasında yapılan zorunlu avukat görevlendirmelerinin kaynağı, 5320 Sayılı CMK Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkındaki Kanunun 13/2 maddesine göre, 492 Sayılı Harçlar Kanunu'na bağlı (1) ve (3) sayılı tarifelere göre alınan harçların % 15'i ve idari nitelikte para cezaları hariç olmak üzere adli para cezalarının % 15'i olarak belirlenmişti.Bir önceki yıl kesin hesabına göre tespit edilen miktarın, Maliye Bakanlığı'nca TBB hesabına gönderilip, avukatlara dağıtılması gerekiyordu.Bu düzenleme işlemez hale getirilerek kaldırılmış bulunuyor.
4. 5560 Sayılı Kanunla, 5320 Sayılı Kanun'un söz konusu 13/2 maddesi değiştirilerek, bu kanun kapsamında yapılacak avukat görevlendirmeleri ücretlerinin " bu amaçla Adalet Bakanlığı bütçesinde yer alan ödenekten ödenmesi" hükmü getirilmiş bulunuyor.
Eski düzenlemede, zorunlu avukatlık hizmetlerinin giderleri için miktarı ölçülebilir belli bir kamu geliri tahsis edilmek suretiyle karşılanıyordu. Artık, CMK avukatlık hizmetlerine tahsis edilecek kamusal kaynağın tutarı, her yıl bütçe kanunu ile birlikte hükümet tarafından uygun görülecek miktarda tespit edilecektir.
5. Yapılan bu düzenlemeler sonucu, Barolar tarafından yapılacak avukat görevlendirmelerinin cari giderlerinin nereden karşılanacağı konusu açıkta kalmıştır.
Bu konu ile ilgili olarak TBMM kabul edilen, Gelir Vergisi Kanunu ve Bazı Kanunlarında Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun değişikliği (Yasanın içeriği hakkındaTBB web sitesinden bilgi edinilmiştir) ile yeni düzenleme getirilmiştir.
Getirilen düzenleme ile CMK zorunlu avukat görevlendirmelerinin cari giderleri, Avukatlık Kanunu 180. maddesindeki adli yardım giderleri arasına alınmıştır. CMK avukat görevlendirmelerinin cari giderleri için yeni bir kamusal yardım/tahsis getirilmemiş, bu giderlerin adli yardıma tahsis edilen kamusal fondan karşılanması yoluna gidilmiştir.
Bundan böyle, adli yardım geliri olarak tahsis edilen % 3 oranındaki adli para cezalarının % 2 si adli yardıma % 1'i CMK avukatlık görevlendirmeleri cari giderlerine ayrılacaktır.
Sonuç olarak, CMK kapsamında avukat/müdafii görevlendirilmesi ve Adli Yardımla ilgili mevcut yasal düzenlemelerde yapılan değişikliklerle;
a) Yararlanıcıların sayısı azaltılmış
b) CMK kapsamında yapılan avukat görevlendirme ücreti yargılama gideri olarak tanımlanıp yararlananlardan (yoksul olsun - olmasın) geri alınabilir hale getirilmiş
c) Avukatlık kanunu ile düzenlenen adli yardım hizmetlerine sağlanan kamu yardımı azaltılarak
mevcut adli yardım sisteminin kapsamı daraltılmış ve adli yardıma ayrılan kaynak azaltılmıştır.
Yapılan değişiklikler avukatları ilgilendirdiği kadar yoksul kişilerin savunma ve hak arama özgürlüklerinin daha da kullanılamaz hale getirilmesi mahiyetinde değişikliklerdir. Konunun bu toplumsal yanının da vurgulanması gerektiğini düşünüyorum.
İbrahim Arzuk |
