Cezaevleri, uzun zamandır gündemlerimizde değil. Belki de cezaevleri gerçek anlamda bu toplumun hiç gündeminde olmadı; istisnalar dışında, başta sosyal bilimciler olmak üzere, medya, hatta konuyla ilgili pek çok sivil toplum örgütü, ölüm oruçları başlayıncaya kadar, duvarların ardında ne olduğunu merak etmediler, ne olması gerektiği konusunda samimi bir müdahale için gerekli olan bilgi, yorum üretme hatta akıl yürütme sayılabilecek gerçek bir çaba göstermediler. Cezaevleri, suça hiç bulaşmamış ya da bulaşma ihtimalini asla hayatlarına kondurmayan iyi ailelerin hayatlarına önceleri, en çok da Yeşilçam filmleriyle , “kader kurbanları”nın yaşadıkları, başka hayatların kendi iç kurallarının bütünüyle geçerli olduğu kalabalık, dumanlı, uzak ama yine de “bizim” olan mekanlar olarak girdi. Bu dönem ne zaman bitti bilmiyorum. Cezaevi duvarlarının ardındaki insanların, biraz da kendilerinin dışındaki nedenlerle, kader ya da “kahpe felek” denen, o insanın karşısına ne zaman çıkacağı belli olmayan ve biraz da herkesi hedef alması mümkün kötücül güçle karşılaşmış olmaktan ötürü bir tür talihsizler oldukları ve bir gün çilelerini doldurup “aramıza” katılacaklarının, katılabileceklerinin sezgisel bir sağduyuyla düşünüldüğü günler ne zaman bitti? Aşağıda aktarmaya çalışacağım gibi, Amerika’da olduğu gibi, 1980’lerde mi? Bir gecede mi? “Siyasi suçlu” “terör suçlusu” gibi yeni suç türleri ve suçlu kategorilerinin hayatlarımıza sokulmasıyla mı biz, “ölmeyi seçecek ve ölebilecek kadar” kötü koşullarda yaşadıklarını düşünen insanların seslerini duymadık, unuttuk, açıkça öldürülmelerine ve ölmelerine, sakat kalmalarına göz yumduk? “Hayata döndürülürken” öldürülen onca insanın, “başlarına gelenlerin, hak ettikleri olduğunu” düşünmemize yol açan adalet anlayışını içimize sindirmemizde, egemen medyada yer alan o ne idüğü belirsiz, şizofrenik süsü verilmiş silahlı teröristlerin şamanist görüntülerinin yer aldığı siyasi koğuş görüntülerinin nasıl bir etkisi oldu? Bu toplum ne zamandır ve nasıl, cezaevlerinde yaşayan siyasi ya da değil mahkumlara “ne olduğunu” hiç umursamaz oldu? Cezaevlerinde çekilen acılar ve bu acıların sosyal adaletle ilişkisi konusunda önemli çalışmaları olan Nils Christie (1993), yüksek güvenlikli cezaevlerini “Batı tipi Gulaglar..” olarak tanımladığı makalesinde, bir ülkede cezaevlerindeki insanlara “uygun görülen acı’nın miktarı”nın, suç kontrolü veya benzeri kavramlar çerçevesinde tarif edilebilecek bir toplumsal “yarar”la ilişkili olarak ortaya çıkmadığını savunur; ona göre “uygun acı miktarı” nı belirleyen, o toplumdaki insani değerler üzerinde gelişen standartlardır, bu bütünüyle kültürel bir meseledir (Bkz. Haney, 1997).